temsilcilerinin katılmaları, dengeleme ve uzlaştırma mekanizmasının sağlıklı bir şekilde başlatılması açısından büyük önem taşıyor.

"Özel şirketler artık fiyatlarını kendileri teklif edecek"
Özel ve kamu elektrik üretim santrallerinde saatlik fiyat uygulamasını öngören Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (DUY) sisteminde, arz güvenliğinin sağlanması, rekabetin özendirilmesi ve özel sektöre belli kolaylıklar getirilmesi amaçlanıyor. Ege Bölgesi’nde yaşanan elektrik kesintileri sonrası EPDK’ya yazı gönderen Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), elektrikte arz güvenliğinin ve sistem emniyetinin sağlanması için DUY’un uygulamaya geçirilmesi talebinde bulunmuştu.

Gelişmelerin ardından EPDK Başkanı Yusuf Günay, gazetecilerle yaptığı sohbet toplantısında 13 ilde yaşanan elektrik kesintileri konusunu değerlendirerek, elektrik sektöründe uygulamaya girecek yeni sistem hakkında açıklamalarda bulundu. Kamu kurumlarının sisteme dahil olmak istememeleri yüzünden Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği'nin (DUY) iki yıldır uygulamaya geçirilemediğini belirten Günay, elektrik kesintilerinin ardından herkesin DUY’un uygulanması konusunda hemfikir olduğunu söyledi. Günay, Ege Bölgesi’nde yaşanan elektrik krizinin sorumlusu olarak, barajların DSİ’den EÜAŞ’a devrini yapmayarak, gerçek maliyete dayalı tarifeyi ortaya çıkartmayan Enerji Bakanlığı’nı gösterdi. Bakanlığın 2001 yılında çıkan Elektrik Piyasası Kanunu’na göre DSİ’ye ait hidroelektrik santralları kamunun elektrik üretim şirketi EÜAŞ’a devretmesi gerektiğini hatırlatan Günay, bu devrin gerçekleştirilmemiş olmasının elektrik tarifelerinin gerçek maliyeti yansıtmasına engel olduğuna dikkat çekti. Devir gerçekleşmediği için otoprodüktör ve özel elektrik üreticilerinin de mevcut tarifeler karşısında rekabet edemediğini ifade eden Günay, Toprak Enerji’nin de 8 MW’lık santralını durdurmak için EPDK’ya başvurduğunu açıkladı.

Kamunun uyguladığı ve 3.5 yıldır değişmeyen tarifeler ile rekabette zorlanan özel üretici kesimin kimseden tarifelere zam yapmasını beklemediğini belirten Günay, DSİ santrallerinin toplam elektrik üretim içindeki maliyetinin neye göre belirlendiği tartışma konusu oldu. Sorun buradan kaynaklanıyor. Eğer devir olsaydı ‘barajların toplam değeri budur, hidroelektrik üretim maliyeti budur’ denilirdi. O zaman biz de derdik ki ‘evet şu anda ülkedeki gerçek üretim maliyeti budur. Rekabet edebilen bu ülkede kalır üretime devam eder edemeyen de gider’. Ama şu anda bunu deme şansımız yok” diye konuştu.

Elektrik sektöründe 1 Ağustos’tan itibaren uygulanmaya başlayan yeni sistem hakkında da bilgi veren Günay, mevcut yapıda, bir elektrik üretim şirketinin sisteme taahhüdünden fazla enerji verdiği zaman kilovat saat (kWh) başına 3 YKr bedel aldığını, sistemden enerji çektiğinde ise 15 YKr ödediğini hatırlatarak, “TETAŞ tarafından belirlenen bu yük alma ve yük atma fiyatlarından herkes çok şikayetçiydi. Yeni sistemde bu ayrılık olmayacak. Özel şirketler artık fiyatlarını kendileri teklif edecek. TEİAŞ bu fiyatlara ve ihtiyaçlara göre elektrik alınıp satılmasına aracılık edecek” dedi.

Açıklamalarının ardından basın mensuplarının sorularını da yanıtlayan Günay, Kırklareli santralında üretimi durdurma kararı alan Alarko ile ilgili olarak sorulan bir soru üzerine, “Piyasaya girişin olduğu gibi çıkışın da şartları var. Üretimi durdurma konusunda 120 gün, lisansının durdurulması konusunda 180 gün öncesinden kuruma başvurması gerekiyor. Bu süreç yeni başlamıştır biz üretimi durdurma için 120 günü beklemek zorundayız” dedi. Alarko’nun BOTAŞ’la 31 Temmuz’da gaz alım anlaşmasının biteceği ve bu durumda nasıl üretim yapacağı şeklindeki bir soruyu ise Günay, “Türkiye Elektrik İletim A.Ş’nin o bölgede elektrik üretme ihtiyacı ortaya çıkarsa doğalgazı sağlar, elektriği de üretir bedelini de öder’ şeklinde yanıtladı. Günay, şirketlerin zararına satış yapmalarının söz konusu olmayacağını ve satışın yük alma ve atma fiyatı üzerinden ücretlendirileceğini bildirdi.

Petrol piyasasında akaryakıt dağıtımcılarına açılan soruşturmanın hangi aşamada olduğunun sorulması üzerine de Günay, lisansı olmayan bayilere akaryakıt veren 30 dağıtım şirketinin soruşturulduğunu söyledi. Hukuki sorun olmaması için dağıtımcıların, satış yaparken kestiği binlerce faturanın incelendiğini kaydeden Günay, bu nedenle soruşturmanın uzun sürdüğünü ancak sona yaklaşıldığını kaydetti. Günay, elektrik dağıtım özelleştirmelerinin nihai aşaması olan tarifelerin onaylanması ve dağıtım bölgelerinin lisanslandırılması başvurusunun Kurulda 24 Temmuz 2006 tarihinde görüşüleceğini bildirdi. Dağıtım bölgelerinin lisanslandırılması için işletme hakkı devir sözleşmelerinin imzalanması gerektiğine dikkat çeken Günay, “O da yetiştirilirse lisansları verilmiş olacak. Gelecek haftadan itibaren kurul kararlarını aldığımız takdirde elektrik özelleştirme ihalelerine çıkmak için bütün yapısal yasal altyapı oluşturulmuş olacak” dedi. Özelleştirme sonrası uygulanacak elektrik tarifelerinin bugünkü değerlerle aynı olduğunu da vurgulayan Günay, dağıtım şirketlerine ait 10 bin yatırım projesinin bulunduğunu ve bunların bağımsız denetleme kuruluşlarınca onaylanıp kurula geleceğini bildirdi.

EÜD Başkanı Önder Karaduman da, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (DUY) sistemi ile ilgili olarak görüşlerini şöyle açıkladı: “DUY sistemi başta İngiltere olmak üzere Avrupa elektrik sektörlerinde sıklıkla uygulanan bir sistem. Ancak İngiltere’de bizden farklı olarak elektrik piyasası tam anlamıyla liberal bir yapıda. DUY sisteminin gerçek anlamıyla işleyebilmesi için liberalleşmenin enerji sektöründe tüm yönleriyle ivedilikle hayata geçirilmesi gerekir. Aksi takdirde bu sistemin, serbest piyasa rekabet koşulları sağlayabileceğinden kuşkuluyuz. Ülkemizin içinde bulunduğu arz-talep dengesizliğinde, acil çözüm bekleyen konu, piyasada ihtiyaç duyulan yatırım ikliminin yaratılmasına olan ihtiyaçtır. Mevcut belirsizlikleri ortadan kaldırmak, ve piyasayı yatırımcı açısından cazip hale getirmek, hem arz tarafındaki problemi hafifletecek, hem de bu iklimin yaratılması yabancı yatırımcıları Türkiye’ye çekecektir. Enerji sektöründe sağlanacak bu büyüme, ülkemizin tüm sektörlerine olumlu yansıyacaktır. Liberalleşmenin sağlanması sürecinde, özel sektör olarak tüm sektör yetkilileri ile beraber çalışmak isteriz. Bunun gerçekleşmesi için en önemli adımlardan biri de EPDK’nın yapısının özel sektör üreticilerini de kapsamasıdır. Şu anda, özel sektör, Türkiye enerji ihtiyacının %17’lik bir kısmını karşılamasına rağmen, piyasa hakkında söz sahibi kurulun içinde temsil edilmemektedir.”